أطيب البيان في تفسير القرآن

أَ لَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ وَ ما نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ وَ لا يَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلُ فَطالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَ كَثِيرٌ مِنْهُمْ فاسِقُونَ (16)

آيا وقت آن نرسيده از براى مؤمنين اينكه خاشع شود قلوب آنها از براى ذكر خداى متعال و آنچه نازل فرموده از حقّ و نبوده باشند مثل كسانى كه به آنها كتاب داده شده يهود و نصارى از قبل از اسلام پس طول كشيد بر آنها مدت پس قساوت پيدا كرد قلوب آنها و كثير از آنها فاسق بودند. در اخبار داريم كه اين آيه شريفه راجع به دوره غيبت حضرت بقيّة اللَّه است و مكرر گفته شده كه اخبار در بيان مصداق اتمّ است منافى با عموم و اطلاق آيات نيست لذا مى‏فرمايد:

أَ لَمْ يَأْنِ استفهام انكاريست يعنى البتّه رسيده وقت آنكه.

لِلَّذِينَ آمَنُوا براى مؤمنين.

أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ خشوع قلب لين و نرمى قلب است كه زود متأثر مى‏شود و بزبان ما نازك دل است و ذكر الهى مواعظ و نصايح است كه در قلب اثر بگذارد پند بگيرد از غفلت بيرون آيد به ياد خدا و روز جزاء بيفتد و پيرامون معاصى نرود و كوتاهى در عبادت و بندگى نكند.

وَ ما نَزَلَ مِنَ الْحَقِّ آيات شريفه قرآن و فرامين الهى و دستورات دينى كه تمام حق است و بايد پيروى نمود و مخالفت نكرد.

وَ لا يَكُونُوا كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلُ يعنى نباشند مؤمنين مثل اهل كتاب يهود و نصارى كه آنچه انبياء آنها آنها را نصيحت مى‏كردند و موعظه مى‏نمودند دست از شرك و كفر و فسق و فجور خود بر نمى‏داشتند و خردلى به آنها اثر نمى‏گذاشت بلكه چه اندازه از انبياء خود را كشتند و چه اندازه آنها را تكذيب كردند حتّى دارد سه مرتبه تورية از آنها برداشته شد و تواترش منقطع شد و نصارى چهار انجيل تشكيل دادند و انجيل برنابا را دور انداختند و شرح مزخرفات و كفريات اين توراتى كه فعلا در دست يهود است و اناجيل اربعه را مفصّلا در مجلّد اوّل كلم الطّيب در باب نبوّت خاصّه بيان كرده‏ايم مراجعه نمائيد.

فَطالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ خداوند مهلت داد آنها را و مدّت امهال آنها طولانى شد در اثر اين امهال روز به روز كفر و زندقه آنها زيادتر شد فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ كه در جميع كفّار و مشركين قساوت قلب آنها به قدر قساوت قلوب يهود نيست كه به هيچ راهى مستقيم نميشوند و اعدى عدّ و مسلمين هستند وَ كَثِيرٌ مِنْهُمْ فاسِقُونَ شما مؤمنين هم در دوره غيبت به اين پايه و درجه نرسيديد كه امروز به عين مشاهده ميشود در اين جوانها رجالا و نساء كه ابدا اعتنايى به علماء دين و به احكام شريعت سيّد المرسلين و به مواعظ قرآن مبين ندارند و روز بروز بر قساوت آنها افزوده ميشود تا به كجا برسد. 

 

گردآورنده:طیبه فدوی