ترجمه بيان السعادة

[أَ لَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ‏] آيا وقت آن نرسيده تا كسانيكه ايمان آورده‏اند دلهايشان به ياد خدا ترسان گردند.

وقتى حال منافقين و نور مؤمنين را ذكر كرد و از سوى ديگر نفاق ناشى از ايستادن در يك مرتبه و راضى شدن به وقوف در آن مرتبه است كندى حركت مؤمنين را به مقامات بالاتر گوشزد كرد به نحوى كه از ايستادن بر مراتب حاصله آنان را بر حذر نمود، زيرا استفهام در اينجا براى توبيخ و انكار است.

در سوره‏ ى بقره بيان معنى خشوع و فرق بين آن و بين خضوع و تواضع در تفسير قول خداى تعالى: وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخاشِعِينَ گذشت.

مقصود از ذكر خدا ذكرى است كه از صاحب ذكر گرفته شود، يا تذكّر خدا و تذكّر عظمت او است، يا مقصود صاحب ذكر است و آن على عليه السّلام با بشريّت او است يا على عليه السّلام با مقام نورانيّتش صاحب ذكر است.

 [وَ ما نَزَلَ مِنَ الْحَقِ‏] و به آنچه از حقّ فرود آمده.

مقصود از حقّ آيات قرآن، يا احكام رسالت، يا قرآن ولايت على عليه السّلام يا واردات آفاقى يا انفسى است.

 [وَ لا يَكُونُوا] لفظ «يكونوا» به صورت غايب خوانده شده و آن نفى است و عطف بر «تخشع» يا نهى شده است و عطف بر «ألم يأن» به اعتبار معنا، گويى كه گفته باشد: نبايد مؤمنين بر مقام خود بايستند و توقّف كنند و نبايد چنين باشند.

و به صورت خطاب خوانده شده كه مى‏تواند نفى باشد و عطف بر «تخشع» و التفات از غيبت باشد، مى‏تواند نهى باشد و عطف به اعتبار معنا و التفات، تقدير آيه چنين مى‏شود: (لا يقفوا و لا يكونوا).

 [كَالَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ مِنْ قَبْلُ فَطالَ عَلَيْهِمُ الْأَمَدُ] زمان وقوف و ايستادن در مقامشان طول كشيد، ترقّى به مقاماتى كه از آنها مفقود است نكردند.

 [فَقَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَ كَثِيرٌ مِنْهُمْ فاسِقُونَ‏] بيشتر آنها منافق شدند، و فاسق گشتند، و از حكم امامشان خارج شدند.

از امام صادق عليه السّلام روايت شده: معناى اين آيه اين است كه در امام قائم عليه السّلام چنين باشد، يعنى اين آيه در باره‏ى مؤمنين در زمان غيبت نازل شده و خداوند با اين آيه آنها را بر حذر داشته كه به سبب وقوف بر مقام واحد و عدم خروج به مقامات بالاتر منافق شوند، مانند منافقين زمان محمّد صلّى اللّه عليه و آله كه به سبب وقوف در يك مقام و خارج نشدن از آن به مقامات بالاتر منافق شدند، چه به آنان كتاب نبوّت داده شد و قبل از مؤمنين آن را پذيرفتند و قبول كردند.

 

گردآورنده:طیبه فدوی