نواب

ابوالحسن علي بن محمد سمري، چهارمين و آخرين سفير حضرت ولي عصر(عجل الله تعالي فرجه الشريف) است. وي پس از درگذشت حسين بن روح به مقام سفارت رسيد و مدت سه سال عهده‌دار اين جايگاه بود. سمري از خانداني ديندار و شيعه بود كه در خدمتگزاري به «سازمان اماميه» شهرت فراواني داشت. همين اصالت خانوادگي او، باعث شد در امر سفارت، با مخالفت چنداني روبه‌رو نشود.1 1. الهامی، داود, آخرين اميد، ص 109.
در مدت غيبت صغرا ـ طبق ديدگاه مشهور ـ چهار سفير يا نايب خاص، درخواست‌هاي‌ مردم را به حضرت مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) و نيز نامه‏ها و توقيعات آن حضرت را به مردم مي‏رساندند و خود به زيارت ايشان نايل مي‏شدند. اين سفيران يا نواب چهارگانه، به ترتيب عبارتند از:   1. عثمان بن سعيد عمري
وظیفه ی دیگر علاوه بر دعا، نیابت است و آن این است که کلیه ی اعمال مستحبی خود را به نیابت از امام زمان علیه السّلام انجام دهید.1 این بسیار اثر دارد و من خیلی اشخاص را نمونه دارم که انجام دادند و نتیجه گرفتند و بعد بسیار تشکّر کردند. می خواهی به زیارت امام رضا علیه السّلام بروی؛ به نیابت از حضرت حجت علیه السّلام برو. فرض کنید امام زمان علیه السّلام به شما پول داده اند که به نیابت از ایشان به زیارت جدّشان امام رضا بروی (هم چنان که ممکن است فردی شما را نایب کند و پول بدهد که به نیابت از او به زیارت امام رضا بروی).
يکي‏ازتشکل‏هاي مهمي‏که دردوران ائمه متأخر شکل گرفت، «تشکيلات وکالت» بود که ايشان جهت آماده کردن هرچه بيشتر مردم، براي تحمّل دوران غيبت حضرت مهدي‏عليه السلام به وجود آوردند. ايشان هر چه بيشتر مي‏کوشيدند تا از مواجهه مستقيم کم کرده، امور را به عهده افراد لايقي بگذارند. اين تشکيلات رسماً در زمان امام کاظم‏عليه السلام به وجود آمد و در زمان حضرت مهدي به اوج خود رسيد.
اشاره یکی از مباحثی که دانستن آن بسیار پس از غیبت صغری و آغاز غیبت کبرا ضروری و لازم است، بحث نیابت خاصه است و این که حضرت تا زمان ظهور، نایب خاصی نخواهد داشت و بالطبع جلوی بسیاری ادعاهای رؤیت و مشاهدات و دعوی سفارت و نیابت خاصه گرفته می شود و در این راستا، باید توقیعی که هر گونه رؤیت را نفی می کند، بررسی سندی و دلالی شود. در بحث حدیث شناسی موضوعی را مطرح کرده و دربارة آن، در چند محور به بحث و بررسی می پردازیم:
نواب چهارگانه افرادی هستند که طبق دستور و فرمایش امام مهدی (عج) واسطه بین مردم و حضرت بودند.آنچه در این نوشتار می‌آید، معرفی اجمالی نواب اربعه به ترتیب نیابتشان است.*نایب اولاولین نایب امام عصر (عج)، ابو عمرو عثمان بن سعید العمیر الأسدی است. عثمان بن سعید برای 3 امام نیابت کرده است. یعنی نایب امام علی النقی، امام حسن عسکری و حضرت مهدی (عج)بوده است و نیابش برای امام زمان (عج) از سال 260 هجری آغاز شد و تا 280 قمری ادامه یافت.لقب‌های عثمان بن سعید عبارتند از: عمری، اسدی، عسکری، سمّان و زیّات.
حکمت غیبت باید بدانیم غیبت حضرت ولی عصر حجة بن الحسن (عج) طبق تقدیری است که ازجانب خدای سبحان مقدرشده وحکمت هایی نیز دارد ،‌شاید یکی ازعلتها مساعدنبودن موقعیت زمانی باشد،‌همان طور که پیامبران برای ارشاد امت خود قیام کرده ولی به علت جهالت آنان، با خطرات جدی مواجه شدند وبالاجبار تامدتی از امت خویش دوری میگزیدند مانند:«حضرت رسول اکرم(ص) که ازترس جان خود مدتی را درشعب ابوطالب عموی بزرگوارشان گذراندند.»۱
ابوعمرو عثمان بن‏سعيد عمروي عثمان بن‏سعيد از ياران امامان پاك؛ علي النقي و حسن عسكري (عليهما السلام) بود. از طرف آن دو مورد تأييد قرار گرفت و به شيعيان معرفي شد. «احمد بن‏علي بن‏نوح»، به نقل از «محمد بن‏اسماعيل»، مي‏نويسد: در سامرا به حضور امام عسكري رفتم. گروهي از شيعيان در حضورش بودند. خادم حضرت وارد شد و گفت: اي آقا، گروهي (مسافر) گردآلود به خانه آمده‏اند.
مقدمه: حضرت مهدی علیه السلام در سحر جمعه نیمه شعبان سال 255 ه.ق. در شهرسامراء، در عصر خلافت معتمد عباسی دیده به جهان گشود. و در سال 260 هجری، پس از رحلت پدر بزرگوارش؛ در سن پنج سالگی از جانب خداوند، مقام امامت را عهده دار گردید، ودر همان زمان از نظرها غایب گشت.
نیابت یعنی جانشینی و نمایندگی و وکالت از طرف شخص یا اشخاص، به طوری که درغیاب او کاروکارهایی به نایب و نماینده سپرده می شود و نماینده موظف به انجام کارهایی است که بدو محول شده است. و از طرف شخصی که نماینده اوست، باید به دقت و با احساس وظیفه به مسئولیتی که به عهده او سپرده شده، آنها را انجام دهد. در غیر اینصورت از نظر شرع مسئول و جوابگوی قصور خود در انجام وظایف محول بوده و احتمال دارد از طرف موکل خود ازاین مسئولیت عزل شود و یا رأساً به سبب قصور در وظایف به خودی خود منعزل شود.