شناخت امام زمان

آیا جمله «یا ابا صالح المهدی! ادرکنی‏» مأخذ حدیثی دارد؟ برای پاسخ به سؤال شما ذکر مقدمه ‏ای لازم است. می‏ دانید که عرب‏ ها «کنیه‏» را برای اشخاص به دو جهت نام گذاری می‏ کنند: 1 . به لحاظ نام پسر یا دختر. بر فرض به امید آن که در آینده فرد مورد نظر، فرزندی پیدا کند که مثلا نام او را فضل بگذارند، از ابتدای میلاد یا پس از آن، به او اگر مرد باشد کنیه ابوالفضل می‏ دهند و اگر زن باشد کنیه ام الفضل.
پاسخ: در آيه ‏ى 259 سوره‏ى بقره مى‏ خوانيم: شخصى (به گفته ‏ى روايات و تفاسير نام اين شخص عزير بود) از كنار يك آبادى عبور كرد در حالى كه ديوارهاى آن بر روى سقف‏ هايش فرو ريخته بود (كه نشانه طولانى بودن زمان تخريب آن بود و طبيعى است كه بر سر ساكنان آن چه آمده است او با خود) گفت: خداوند، چگونه آنها را پس از مرگ زنده مى ‏كند؟
برخي بر اين گمان‏اند که طرح و بررسي موضوع مهدويت در اين زمان امري بي‏فايده است، زيرا اين موضوع مربوط به آينده بشريت است و آينده و اتفاقات آن امري است مجمل و مبهم، امّا آنچه وظيفه ماست اينکه به تکاليف خود در عصر و زمان خود عمل کنيم؛ زيرا هر عصر و زماني مقتضيات خود را مي‏طلبد... 1 پاسخ: بحث از مهدويت در اين عصر و زمان آثار و فوايدي دارد که به برخي از آنها اشاره مي‏کنيم: 1. المهدي المنتظر، دکتر عداب محمود محش، ص 214.
یکی از مطالبی که کم و بیش مورد سؤال واقع می شود این است که چرا ما حضرت بقیة الله، امام زمان (ع) را در مقام دعا و ندبه با کنیه «اباصالح می خوانیم؟» آیا ایشان فرزندی به نام صالح دارند که او را اباصالح می خوانیم و یا علت و سبب دیگری دارد که ما نمی دانیم؟  
به خاطر وجود انگيزة قوي براي رسيدن به اطمينان قلبي نسبت به امر غيبت امام عصر ارواحنا فداه به شما تبريك مي گوييم و اميدواريم در پرتو عنايات حضرت به اين مرحله از كمال معرفت دست پيدا كنيد. اما در پاسخ به درخواست شما مبني بر ارائة راهكاري براي ايجاد اطمينان قلبي نسبت به مسئله غيبت امام زمان (عج) شايسته است به نكات ذيل توجه فرماييد:
 در اينجا سه احتمال وجود دارد:  الف . از فرزندان امام حسن(عليه السلام) است. ب . از فرزندان امام حسين(عليه السلام) است. ج . از تبار امام حسن و امام حسين(عليه السلام) هر دو مي­باشد.
چون در اين سؤال چند مسأله مطرح شده است، در آغاز بايد هر كدام جداگانه طرح و آن گاه پاسخ به طور مستقل داده شود. 1. ادعا شده كه حضرت مهدي (عج) از اولاد امام حسن ـ عليه السلام ـ است نه از نسل امام حسين ـ عليه السلام ـ !! 2. حضرت مهدي (عج) هنوز به دنيا نيامده است!! 3. حضرت امام حسن عسكري ـ عليه السلام ـ به اعتراف همگان تا پايان عمر عقيم بوده است!! بي ترديد هر كدام از اين مسائل نيازمند تحقيق گسترده بوده و مبحث مبسوطي را مي طلبد اما در اين جا به طور خلاصه به مطالبي اشاره مي شود.
مرحوم آیة الله منتظری، در کتابی به نام «موعود ادیان» که در سال های اخیر، برای پاسخ گویی به برخی شبهات راجع به عقیده شیعی مهدویت تألیف نمودند، برخی از این نقلیات را از منابع اهل سنت نقل کرده اند؛ به عنوان نمونه، در صفحه 118، روایتی از کتاب «فرائد السمطین» (جلد1، صفحه54،حدیث19) تألیف «شیخ الاسلام حموئی خراسانی» متوفای732هـ آمده که از رسول خدا(ص) نقل کرده است: * «... حسن و حسین دو امام امت من هستند، و پدرشان سید اوصیاء است؛ و از اولاد حسین، نُه امام خواهد بود که نهمین آنان، قائم از اولاد من خواهد بود.»
ما براي شناخت حضرت ولي عصر (عج) دو  راه معرفي مي كنيم: 1. قرآن، سنّت، قبل از توضيح اين اصول چهارگانه در شناخت امام زمان (عج) ذكر يك مقدمه ضروري است، مسأله مهدويت علاوه بر اينكه يك امر مسلّم ديني و اسلامي است، تقريباً به عنوان يك موضوع عمومي در ميان بسياري از مجامع و امتهاي گذشته مطرح بوده و مورد انتظار بشري قرار گرفته است.1 بعد از ذكر اين مقدمه كوتاه به معرفي چند راه براي شناخت حضرت امام زمان (عج) مي پردازيم. 1. دائرة المعارف فارسي، ج 1، ص 1373.
بنا به عقيده ی ضرورى مذهب شيعه - كه مأخوذ از آيات كثيره و روايات نبوى (ص) مى‏ باشد - امامت منصبى الاهى است. از اين رو اگر نصب شخصى به اين مقام از سوى خداوند احراز گردد، يك مسلمان بدون چون و چرا - از روى تعبد - بايد به فرامين و ولايت او گردن نهد؛ زيرا خداوند حكيم و متعال از همه آگاه تر است كه رسالت و امامت را به كه اعطا نمايد"".[i] احراز نصب شخصى به اين مقام از سوى خداوند، از راه ‏هاى گوناگونى حاصل مى ‏شود: 1. روايات نبوى