تقیه

تقیه به معنای خطر پرهیزی و مخفی کردن عقیده و باور خود برای حفظ جان، مال، ناموس یا دین است. برخی از روایات، به طور عموم و بعضی دیگر در دوره غیبت، شیعیان را به تقیه دعوت می کنند. امام رضا (ع) می فرماید: «کسی که از گناهان پرهیز ندارد، دین ندارد. همچنین کسی که از تقیه استفاده نمی کند، ایمان ندارد. گرامی ترین شما در نزد خداوند، داناترین شما به تقیه است. گفته شد: ای پسر رسول خدا (ص)! تقیه تا چه زمانی لازم است؟ فرمود: تا قیام قائم. هر آن که پیش از خروج قائم ما، تقیه را ترک کند، از ما نیست.» 1
روایت دیگری نیز مفضل از امام صادق (ع) نقل کرده است و در آن روایت نیز امام، رفع تقیه را بستگی به قیام قائم (ع) می داند. 2
برخی با استناد به این روایات، گفته اند که دخالت در سیاست و مخالفت با حکومت های ستم پیشه، خلاف تقیه است. در این که در مبارزه با دشمن لازم است از تقیه و اصول مخفی کاری استفاده کرد، تردیدی نیست و اما به نام تقیه، مسئولیت های اجتماعی را کنار گذاشتن و تا ظهور امام زمان (ع) در سنگر تقیه ماندن، چیزی نیست که اسلام آن را تأیید کند. اسلام، اجازه داده در جایی که جان، مال و یا ناموس انسان در خطر است و اظهار حق، هیچگونه نتیجه ای ندارد، از آن تا آماده شدن شرایط خودداری کند و وظیفه خود را پنهانی انجام دهد. بنابراین تقیه، گاه لازم است زیرا باعث حفظ جان و یا حفظ دین است و اما گاهی تقیه و سکوت، باعث نابودی دین و انحراف جامعه اسلامی است. پس روایات تقیه، در صدد بازداشتن از جهاد، یا امر به معروف و نهی از منکر و مبارزه با ستم نیستند، بلکه به انسان مسلمان گوشزد می کنند: در حالی که به وظایف خود عمل می کند، در صورت امکان، جان و مال خود و دیگران مسلمانان را حفظ کند. امام صادق (ع) خطاب به ابوحمزه ثمالی، در رابطه با معنای تحریف شده «تقیه» که چیزی جز فرار از مسئولیت و رفاه طلبی نیست، می فرماید: «به خدا سوگند، اگر ما شما را به یاری خود علیه حکومت های ستم فرا خوانیم، رد می کنید و به تقیه، تمسک می جویید. تقیه در نزد شما، از پدران و مادرانتان دوست داشتنی تر است. اگر قائم قیام کند، نیاز به پرسش از شما ندارد و درباره بسیاری از شما که نفاق پیشه کرده اید، حد الهی را جاری خواهد کرد.» 3 امام (ع) هشدار می دهد که این ونه از تقیه برداشت کردن، نشانه نفاق است و هنگامی که حضرت مهدی (ع) ظهور کند، با این که این عده ادعای شیعه بودن را دارند، به عنوان منافق با آنان برخورد خواهد کرد. افزون بر این ها، روایاتی نیز نقل شده که در آن، بسیاری از قیام های علویان و غیر آنان مورد تأیید ائمه (ع) قرار گرفته اس، مانند: قیام زید، قیام حسین بن علی شهید فخ، قیام مختار، قیام توابین و ... 

  • 1. وسائل الشیعه، ج 11، ص 466
  • 2. همان، ص 467
  • 3. چشم به راه مهدی، ص 136