دست بر سرگذاردن

از جا برخاستن و دست بر سرگذاشتن، هنگام شنیدن نام حضرت مهدی (ع) مخصوصاً لقب «قائم»، برای احترام به امام زمان (ع) است. چنان که امام رضا (ع) وقتی که در مجلسی در محضر او نام حضرت قائم (ع) بردند، حضرت به احترام امام مهدی (ع) دست بر سر گذاشته و از جا برخاست. 1 این امر ریشه مذهبی دارد و فعل امام معصوم سندی است بر این وظیفه البته اینه کار واجب نیست و صرفاً اظهار ادب به پیشگاه حضرت است.

 

چرا عده‌ای از شیعیان با شنیدن نام امام زمان (عج) ایستاده و دست بر سر می‌گذارند؟ آیا سنت است یا سندی هم دارد؟

همه از باب احترام و اظهار ادب و محبت است. بدیهی است کسی که سلام می‌دهد، یا با ذکر نام متوجه آن حضرت می‌شود، می‌داند و باور دارد که به محضر شرفیاب شده و ایشان نیز به محبین خود و صدا کنندگان نظر می‌کنند، پس بدیهی است که به احترام می‌ایستد. ضمن آن که این احترام به هنگام گفتن یا شنیدن نام (القآئم)، بدین معناست که ما نیز منتظر ظهور و قیام به امامت شما هستیم. البته این آداب ادب و رفتارها و معانی و مقاصد آنها سند نیز دارد: ‌
*- درباره فلسفه برخاستن و دست بر سر گذاشتن، روایتی ذکر شده است که علت آن را هم بیان می‌دارد: از امام صادق (ع) شبیه همین سؤال را پرسیدند که چرا به هنگام شنیدن نام «قائم» لازم است برخیزیم؟ فرمود: براى آن حضرت غیبت طولانى است و این لقب یادآور دولت حقه آن حضرت و ابراز تأسف بر غربت اوست. لذا آن حضرت از شدّت محبت و مرحمتى که به دوستانش دارد، به هر کسى که حضرتش را با این لقب یاد کند، نگاه محبت‏آمیز مى‏کند. از تجلیل و تعظیم آن حضرت است که هر بنده خاضعى در مقابل صاحب (عصر) خود، هنگامى که مولاى بزرگوارش به سوى او بنگرد از جاى برخیزد، پس باید برخیزد و تعجیل در امر فرج مولایش را از خداوند منان مسئلت بنماید - 2
*- دعبل خزایی، شاعر معروف و مشهور اهل بیت (ع)، قصیده‌ای که سروده بود را نزد امام رضا علیه‌السلام خواند. وقتی در این قصیده به موضوع ظهور حضرت رسید [خروج امام لامحالة خارج - یقوم على اسم اللّه والبرکات] – با این که نامی از ایشان نیاورده بود و فقط به مقوله ظهور اشاره کرده بود، امام رضا علیه السلام و روحی فداه، در حالی که دست بر سرگذاشته بودند، برخاستند و برای ظهور ایشان دعا کردند. 3

*- این روایات و احادیث معتبر نشان می‌دهد که حتی ائمه اطهار (ع) که همگی قبل از ایشان بودند، خود از منتظرین ظهور بودند و چگونگی انتظار و ادب حضور را نیز تعلیم می‌دادند.

 

منابع:

1- موعودنامه(فرهنگ الفبایی مهدویت)/مجتبی تونه ای/ص321

2- شهیدآوینی

 

  • 1. الزام الناصب، ج 1، ص 271
  • 2. منتخب الاثر، ص 640
  • 3. الغدیر، ج 2، ص361